۲۹ میزان، روز ملی زبان اوزبیکی؛ پاس‌داری از تنوع فرهنگی و برابری در افغانستان
تیم تحریریه رسانه بودا
رسانه بودا، ۲۹ میزان، روز ملی زبان اوزبیکی را به گویندگان این زبان، نویسندگان، آموزگاران، فرهنگیان و همه دوست‌داران فرهنگ و ادب اوزبیکی تبریک می‌گوید.
زبان اوزبیکی، با میراث پربار ادبی و فرهنگی اش، بخشی جدایی‌ناپذیر از تاریخ، هویت و تاریخ متکثر و رنگارنگ افغانستان است.
گرامی‌داشت این زبان، ارج‌گذاشتن به سهم ماندگار هموطنان اوزبیک در غنای فرهنگی کشور و تأکید بر حق آنان برای حفظ، آموزش و گسترش زبان مادری شان در کشور است.
در سال‌های پسین، این مناسبت را در شرایطی گرامی می‌داریم که گزارش‌های حقوق بشری و رسانه‌ای، از محدودیت‌های روزافزون طالبان بر آموزش و کاربرد زبان اوزبیکی در نهادهای آموزشی و رسمی حکایت دارند؛ نهاد حقوق بشری «رواداری» در گزارش خود درباره‌ی وضعیت آموزش در سال ۲۰۲۴، صدور دستور شفاهی برای توقف تدریس کتاب‌های اوزبیکی در بخش‌هایی از کندز و تخار را مستند کرده است.
حذف زبان اوزبیکی از لوحه‌ی دانشگاه جوزجان در عقرب ۱۴۰۴، نیز از نمونه‌های گزارش‌شده‌ی این برخوردهاست؛ اقدامی که پس از اعتراض‌های گسترده، با بازگرداندن زبان اوزبیکی به لوحه اصلاح گردید. این رویداد، اهمیت همبستگی و دادخواهی مدنی در دفاع از حقوق زبانی را برجسته می‌سازد.
زبان فارسی و زبان‌های کم‌گویشور کشور نیز با محدودیت‌هایی روبه‌رو شده‌اند؛ طور مثال، حذف یا کاهش مضمون ادبیات فارسی در شماری از دانشکده‌ها، ممنوعیت بر کاربرد زبان فارسی در مکاتبات رسمی، دستور خودداری از کاربرد برخی واژه‌های فارسی در نوشته‌های علمی و توقف آموزش به زبان مادری در مناطق پامیری‌نشین بدخشان، از نمونه‌های مستند این محدودیت‌هاست.
رسانه بودا این اقدامات را تبعیض‌آمیز و مغایر با حقوق فرهنگی مردم افغانستان می‌داند. حذف و به‌حاشیه‌راندن زبان‌ها، به میراث مشترک کشور آسیب می‌رساند و بی‌اعتمادی و شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر می‌کند. شمار گویندگان یک زبان، معیار ارزش آن یا مبنایی برای محدودکردن حقوق گویندگانش نیست.
ما خواهان توقف محدودیت‌های زبانی طالبان و فراهم‌شدن فرصت‌های برابر برای آموزش، کاربرد و رشد زبان‌های کشور هستیم. همچنین، از فرهنگیان، نهادهای آموزشی، رسانه‌ها و مدافعان حقوق بشر می‌خواهیم در راستای مستندسازی تبعیض فرهنگی، پشتیبانی از آموزش زبان مادری و حمایت از نویسندگان و آموزگاران، همیشه فعال و پیگیر باقی بمانند.
عزیز اوزبیک و تورکی‌زبان یورتداش‌لر! اوزبیک تیلی ملی کونی مبارک بولسین! تیلیمیز و مدنیتیمیز یشناسین، بیرلیگیمیز مستحکم بولسین! یورتیمیزده عادلانه تینچلیک، ارکینلیک و تنگلیک برقرار بولسین!
پاس‌داری از هر زبان، پاس‌داری از کرامت انسان و آینده مشترک ماست.
