در پی تنش افغانستان و پاکستان، روابط دیپلماتیک هند و طالبان در حال تقویت است

ضرب‌المثلی قدیمی می‌گوید: «دشمنِ دشمن، دوست است.» این ضرب‌المثل به‌نظر می‌رسد با نزدیکی روزافزون میان افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان و هند هم‌خوانی دارد؛ کشوری که به دلایل راهبردی، در دوران نخست حاکمیت طالبان بر افغانستان (۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱) مخالف این گروه بود و از دولت‌های جمهوری افغانستان در فاصله سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱، حمایت می‌کرد.

در همین حال، پاکستان از سال ۱۹۹۶ تا زمان تسلط طالبان بر کابل در اگست ۲۰۲۱، بزرگ‌ترین متحد و حامی این گروه به شمار می‌رفت. اما پس از آن، متحدان سابق دیگر نتوانسته‌اند بر سر مسائل مختلف به توافق برسند. محور اصلی اختلاف، تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) است؛ گروهی که به گفته پاکستان، از خاک افغانستان به‌عنوان پناه‌گاهی امن استفاده می‌کند و از آن‌جا علیه پاکستان دست به فعالیت‌های تروریستی می‌زند. طالبان این ادعا را رد کرده و می‌گویند که مسئله‌ی تحریک طالبان پاکستان، موضوعی داخلی برای پاکستان است.

در حالی که پاکستان و افغانستان، به‌ویژه از اکتوبر ۲۰۲۵، بارها یک‌دیگر را هدف حملات قرار داده‌اند، هند ــ رقیب دیرینه پاکستان ــ در حال گسترش روابط خود با افغانستانِ تحت اداره‌ی طالبان است. از اوایل سال ۲۰۲۵، سیاست دهلی‌نو در قبال طالبان، دست‌خوش نوعی بازآرایی راهبردی شده است.

تعاملات دیپلماتیک هند با طالبان طی یک سال گذشته به‌طور چشم‌گیری افزایش یافته است؛ روندی که پس از میانجی‌گری امارات متحده عربی برای برگزاری دیداری میان ویکرام میسری، دبیر وزارت امور خارجه‌ی هند، و امیرخان متقی، وزیر امور خارجه‌ی طالبان، در جنوری ۲۰۲۵ در دبی، شتاب بیشتری گرفت. آن دیدار یک نقطه عطف مهم دیپلماتیک به شمار می‌رفت، زیرا از همان زمان، روابط میان دهلی‌نو و کابلِ تحت کنترل طالبان وارد مرحله‌ای مثبت شد.

پیش از دیدار جنوری ۲۰۲۵، جی. پی. سینگ، معاون وزارت امور خارجه‌ی هند، عالی‌رتبه‌ترین مقام هندی بود که به‌صورت علنی با مقام‌های طالبان دیدار کرده بود. او در نوامبر ۲۰۲۴، با امیرخان متقی، وزیر امور خارجه‌ی طالبان، و محمد یعقوب، وزیر دفاع طالبان، دیدار کرد.

از آن زمان، تعاملات دو طرف افزایش یافته و به دیپلماسی تلفنی نیز گسترش پیدا کرده است. نخستین تماس تلفنی در سطح عالی میان وزیران، در ۱۵ می سال گذشته، میان اس. جایشانکار، وزیر امور خارجه‌ی هند، و امیرخان متقی، چند روز پس از جنگ چهارروزه میان هند و پاکستان، انجام شد. اما این تعاملات تنها به تماس‌های تلفنی محدود نماند. در طول ۹ ماه گذشته، چهار وزیر طالبان به هند سفر کرده‌اند. این روند رو به گسترش روابط میان طالبان و هند، هم‌زمان با ادامه تنش و درگیری میان پاکستان و افغانستان شکل گرفته است.

در اکتوبر ۲۰۲۵، امیرخان متقی برای سفری شش‌روزه به هند رفت. این نخستین سفر یک وزیر ارشد طالبان به هند بود. برای انجام این سفر به دهلی‌نو، کمیته‌ای از سازمان ملل متحد به‌طور موقت ممنوعیت سفر متقی را تعلیق کرد. پس از این سفر، هند سفارت افغانستان در دهلی‌نو را به طالبان واگذار کرد و یک کاردار به نمایندگی پیشین خود در کابل فرستاد. سپس، مفتی نوراحمد نور، از مقام‌های ارشد وزارت امور خارجه‌ی طالبان، در جنوری ۲۰۲۶، وارد دهلی‌نو شد تا مسئولیت کاردار سفارت افغانستان را بر عهده بگیرد. اقدام هند چند ماه پس از آن صورت گرفت که پاکستان روابط دیپلماتیک خود با طالبان را ارتقا داده بود.

پس از متقی، نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت طالبان، همراه با یک هیئت تجاری، از ۱۹ تا ۲۵ نوامبر به هند سفر کرد. بر اساس اعلام وزارت امور خارجه‌ی هند، عزیزی در جریان این سفر با اس. جایشانکار، وزیر امور خارجه‌ی هند، نیز دیدار کرد. دو طرف درباره‌ی اتصال منطقه‌ای، تبادلات مردمی و روابط دوجانبه گفت‌وگو کردند.

او هم‌چنین در سطح هیئت‌های رسمی با پیوش گویال، وزیر تجارت و صنعت هند، و جیتین پراسادا، وزیر مشاور در امور تجارت و صنعت، دیدار و مذاکره کرد. علاوه بر گفت‌وگو درباره دسترسی به بازار، ظرفیت‌سازی، اتصال منطقه‌ای و تسهیل تجارت، دو طرف از آغاز دوباره فعالیت دهلیز‌های هوایی و حمل‌ونقل هوایی بار در مسیرهای کابل–امریتسار و کابل–دهلی نیز خبر دادند.

این دهلیزهای هوایی نخستین‌بار در سال ۲۰۱۷، راه‌اندازی شده بودند، اما در سال ۲۰۲۰، متوقف شدند. در دسامبر ۲۰۲۵، دهلی‌نو این دو دهلیز هوایی را دوباره فعال کرد و بدین ترتیب، یکی از مسیرهای مهم تجاری میان دو کشور احیا شد. از آن‌جا که هند و افغانستان مسیر زمینی مستقیمی برای تجارت با یکدیگر ندارند و هر مسیر زمینی باید از خاک پاکستان عبور کند، این دهلیزهای هوایی برای تجارت میان هند و افغانستان اهمیت حیاتی دارند.

حجم تجارت میان هند و افغانستان در سال مالی گذشته از ۱.۵ میلیارد دلار فراتر رفت. این رقم می‌تواند هم‌زمان با کاهش تجارت میان پاکستان و افغانستان، افزایش بیشتری نیز پیدا کند. در سال مالی ۲۰۲۴–۲۰۲۵، حجم تجارت دوجانبه میان پاکستان و افغانستان با ۲۵ درصد رشد به نزدیک ۲ میلیارد دلار رسید. اما در پی ادامه تنش‌های نظامی که به بسته شدن گذرگاه‌های مرزی انجامید، این رقم اکنون به حدود ۱ میلیارد دلار کاهش یافته است. هم‌زمان با افت تجارت میان پاکستان و افغانستان، به نظر می‌رسد هند در موقعیتی قرار گرفته است که از این فرصت برای تقویت روابط اقتصادی خود با افغانستان بهره ببرد.

علاوه بر عزیزی، نورجلال جلیلی، وزیر صحت عامه طالبان، نیز از ۱۶ تا ۲۱ دسامبر، به هند سفر کرد. او در جریان این سفر با جی. پی. ندا، وزیر صحت و رفاه خانواده هند، دیدار دوجانبه‌ای برگزار کرد. هند در این دیدار بار دیگر بر تعهد خود به ارائه‌ی کمک‌های بشردوستانه و همکاری در بخش سلامت، به‌ویژه تأمین درازمدت دارو، تأکید کرد.

سفر جلیلی پس از آن انجام شد که ملا عبدالغنی برادر، معاون نخست‌وزیر طالبان در امور اقتصادی و رئیس کمیسیون اقتصادی، ممنوعیت کامل واردات دارو از پاکستان را اعلام کرد. پس از این تصمیم، قیمت دارو در افغانستان به‌شدت افزایش یافت و در پی بسته شدن گذرگاه‌های مرزی چمن و تورخم به دلیل ادامه‌ی درگیری‌ها، برخی داروهای ضروری ظرف چند ماه به‌طور کامل نایاب شدند. در این میان، هند عرضه محصولات دارویی و دوا به افغانستان را افزایش داده است.

مولوی عطاالله عمری، وزیر زراعت، آبیاری و مالداری طالبان، نیز همراه با یک هیئت عالی‌رتبه، از ۷ تا ۱۲ جنوری، به هند سفر کرد. این چهارمین سفر یک وزیر طالبان به هند در طول ۹ ماه گذشته بود. وزارت امور خارجه‌ی هند این روند را «بازتاب‌دهنده تداوم شتاب در تعاملات دوجانبه» توصیف کرده است.

عمری در جریان این سفر با شیوراج سینگ چوهان، وزیر زراعت و رفاه دهقانان هند، و پابیترا مارگریتا، وزیر مشاور در امور خارجه و نساجی، دیدار کرد. محور این دیدارها گسترش همکاری‌ها در زمینه تجارت، مالداری و زراعت بود.

پاکستان برای چندین دهه سیاست «عمق استراتژیک» را در قبال افغانستان دنبال می‌کرد؛ سیاستی که هدف آن ایجاد یک دولت هم‌سو در کابل برای فراهم‌ کردن امنیت مرزهای غربی پاکستان بود. اما از زمان بازگشت طالبان به قدرت، به نظر می‌رسد این سیاست نتیجه‌ی معکوس داده است، زیرا حکومت طالبان تلاش می‌کند استقلال خود را حفظ و تثبیت کند. طالبان خط دیورند را به‌عنوان مرز دائمی بین‌المللی به‌رسمیت نمی‌شناسند و دخالت پاکستان در امور افغانستان را رد می‌کنند. مهم‌تر از همه، طالبان با وجود نزدیکی ایدئولوژیک با تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی)، هرگونه کنترل یا نفوذ بر این گروه را انکار می‌کنند. افزایش تعاملات طالبان با هند نیز چالش دیگری برای پاکستان به شمار می‌رود.

سفرهای مقام‌های بلندپایه طالبان به هند به‌روشنی نشان می‌دهد که روابط دوجانبه میان دو طرف در حال تقویت است. تغییر روابط پاکستان با طالبان و ادامه تنش‌ها و درگیری‌های میان دو کشور، بی‌تردید در این روند نقش مهمی داشته است.

هند، افزون بر گسترش روابط خود با طالبان، در سازمان ملل متحد نیز حملات پاکستان به داخل خاک افغانستان را محکوم کرده است. در واقع، پس از تازه‌ترین حملات پاکستان به ولایت‌های کنر، پکتیا و پکتیکا در هفته پایانی ماه جون ۲۰۲۶، هند تنها کشوری بود که این حملات را محکوم کرد. از این رو، به نظر می‌رسد هند از تنش میان پاکستان و افغانستان برای گسترش تعاملات خود با طالبان بهره می‌برد. طالبان نیز از سوی دیگر، از این فرصت برای توسعه‌ی روابط دیپلماتیک خود و جلب حمایت کشوری استفاده می‌کنند که برای دهه‌ها با آنان مخالفت می‌کرد.

ترجمه این مطلب از مقاله‌ای در نشریه «دیپلمات» گرفته شده است؛ رسانه‌ای بین‌المللی که به تحلیل مسائل سیاسی و امنیتی آسیا می‌پردازد. این نوشته از سوی محمد مراد، روابط رو به گسترش هند و طالبان و نقش تنش‌های افغانستان و پاکستان در این روند را بررسی می‌کند.

منبع اصلی به انگلیسی:

https://thediplomat.com/2026/07/amid-the-afghanistan-pakistan-conflict-india-taliban-diplomatic-ties-are-strengthening/